OERKRACHT

13 januari 2016, door Helga van Leur

Ik blijf me telkens verwonderen over de krachten van de natuur. In ons dagelijkse leven ervaren we de milde variant met wat wind, regen, zon of soms onweer. Maar in het nieuws komen soms de uitschieters voorbij, waarbij mensen getroffen worden. Beangstigend, maar fascinerend tegelijk.

Een dun laagje snelstromend water kan een dorp vervagen, bliksems slaan in en veroorzaken brand, stormachtige wind blaast minder stevige gebouwen en bomen omver, stortregens resulteren in overstromingen en verwoestende modderstromen en de krachtige zon brengt zinderende hitte waarbij zelfs het asfalt smelt. Die natuurkrachten zijn van alle tijden, maar het zijn de huidige bewoners van deze aarde die er last van hebben.

Toch gaan mensen vaak wonen in de meest kwetsbare gebieden. Dicht bij zee en rivieren heb je immers voedsel en water, nabij vulkanen vind je vaak zeer vruchtbare grond. Tornado’s razen door het relatief dunbevolkte midden van de VS, waar eindeloze graanvelden een fenomenaal uitzicht bieden op het bijbehorende onweerscomplex.

Orkanen hebben een enorme impact op vaak kwetsbare, laaggelegen gebieden, zoals in Azië. Ze hebben als voeding warm zeewater nodig en brengen daardoor niet alleen veel wind, maar ook bakken met water van boven en van onder (stormvloed). Omdat een orkaan honderden tot soms duizenden kilometers in omvang is, raakt het een groot gebied als hij eenmaal aan land komt.

Dezelfde oerkracht biedt ons enorme kansen! De wind, de zon, stromend water… In alles waar verschil in optreedt, ontstaat energie. Letterlijk en figuurlijk! Het bracht mij ertoe plekken op te zoeken waar die oerkracht tastbaar is.

Tijdens de World Solar Challenge maakte ik mee hoe studenten auto’s van de toekomst ontwerpen en testen door 3000 km door Australië te racen.

Op IJsland genoot ik van de ruwheid van het landschap en zag hoe de inwoners dat omgezet hebben in iets nuttigs. Met vulkanische warmte worden gebouwen en straten verwarmd, het smeltwater levert stroom door watervallen en stuwdammen, en landbouw wordt mogelijk door anders om te gaan met de wind. Het weer is er elke vijf minuten anders.

Tijdens het stormjagen in de VS heb ik ervaren hoe in korte tijd een zonnig blauwe lucht veranderde in onheilspellend roterende onweerswolken met grote hagelstenen en onvoorspelbare tornado’s.

Op Groenland hoorde ik het stromen, knappen en verplaatsen van het smeltende ijs en zag ik een tienduizend jaar oude ijsmuur ‘toevallig’ met flink geraas instorten.

Niets is natuurlijk toeval. Het klimaat verandert. Dat doet het al sinds de aarde bestaat. Maar het tempo van de laatste eeuw is ongekend. Alles wordt extremer.

Op Spitsbergen zijn die veranderingen in de loop der tijd vastgelegd. Met een grote groep Nederlandse wetenschappers bekeek ik vanuit diverse disciplines wat de zichtbare gevolgen zijn.

En dat is fascinerend. Hoe meer antwoorden je krijgt, hoe meer vragen die oproepen. Ik zie veel kansen. Als burger, als consument, als ondernemer heb je keuzes. Jouw brein bepaalt wie je bent en met je gedrag laat je zien wat jouw keuzes zijn. Door kennis en inzicht leren we de oerkrachten begrijpen en benutten. Met lezingen probeer ik dat over te dragen. Wat een geweldig vak heb ik toch!